|
Oude
schilderijen. |
Oude
schilderijen hebben een geschiedenis. Dit kan zich uiten in de conditie
van de drager van het schilderij. Deze drager (zoals linnen, paneel of
koper) kan bijvoorbeeld versleten zijn, gebroken of gedeeltelijk ontbrekend.
Dit dient dan te worden hersteld voor het behoud van het schilderij.
De verflaag heeft in de loop der tijd meestal menig
restauratiebehandeling ondergaan. Soms zijn deze goed uitgevoerd, dan
is er geen probleem en houdt de restauratie slechts een onderhoudsbeurt
in. Maar over het algemeen is het met onvakkundige handen of een verouderde
restauratie-kennis uitgevoerd. Bijvoorbeeld: met olieverf uitgevoerde
retouches welke nadonkeren en verstenen in de loop van de tijd. Dan is
de uitgevoerde restauratie irreversibel (onomkeerbaar), terwijl elke restauratie
voor zover het kan reversibel (omkeerbaar) moet zijn. In dat geval spreek
je van restauratieschade en dat houdt vaak een uitvoeriger restauratie-proces
in.
Ook de klimatologische omstandigheden zoals warmte, vocht, droogte kunnen
nadelig zijn voor de drager en de verflaag. Indien het te vochtig is kan
de hechting van de verflaag ernstig worden aangetast waarna verfverlies
onvermijdelijk is. De hechting van de verflaag is het allerbelangrijkste
voor de levensduur van het schilderij.

Als laatste is er nog de vergeelde vernislaag met het daarop aangehechte
oppervlaktevuil. Deze vernislaag kan bijvoorbeeld in geval van de ‘poetsvrouwen-ziekte’
mat zijn uitgeslagen. Door het vochtig afnemen van een schilderij ontstaat
er een voor het oog onzichtbare craquelé in de vernislaag, waardoor
het een matte, wittige laag wordt in plaats van een transparante laag.
Deze dient dan ook te worden verwijderd
om het schilderij weer in volle glorie zichtbaar te maken. In sommige
gevallen heeft de poetsvrouwenziekte desastreuze gevolgen voor de verflaag,
zoals bij het blauwe kleurpigment ‘ultramarijn’. Door de inwerking
van het vocht verkleurt deze en wordt bleekgrijs. De enige opties zijn
dan accepteren of retoucheren.
Reden te meer om het schoonmaken van schilderijen aan de restaurator over
te laten. Een slecht uitgevoerde retouche of verlijming van een scheur
kan opnieuw worden gedaan, maar een slecht uitgevoerde schoonmaak is nooit
meer terug te draaien. Het schilderij is dan ‘verpoetst’;
dit heeft een zeer groot waardeverlies tot gevolg en het kan nooit meer
in al zijn rijkdom schitteren aan de muur.
Detail van “de zigeunerin”,
17e eeuwse kopie naar een gravure van Cornelis visscher, 1629-1658.
|