Oude schilderijen.
Oude schilderijen hebben een geschiedenis. Dit kan zich uiten in de conditie van de drager van het schilderij. Deze drager (zoals linnen, paneel of koper) kan bijvoorbeeld versleten zijn, gebroken of gedeeltelijk ontbrekend. Dit dient dan te worden hersteld voor het behoud van het schilderij.
Deze applicatie heeft javascript nodig.
Uw browser dient hierop ingesteld te zijn.

De verflaag heeft in de loop der tijd meestal menig restauratiebehandeling ondergaan. Soms zijn deze goed uitgevoerd, dan is er geen probleem en houdt de restauratie slechts een onderhoudsbeurt in. Maar over het algemeen is het met onvakkundige handen of een verouderde restauratie-kennis uitgevoerd. Bijvoorbeeld: met olieverf uitgevoerde retouches welke nadonkeren en verstenen in de loop van de tijd. Dan is de uitgevoerde restauratie irreversibel (onomkeerbaar), terwijl elke restauratie voor zover het kan reversibel (omkeerbaar) moet zijn. In dat geval spreek je van restauratieschade en dat houdt vaak een uitvoeriger restauratie-proces in.
Ook de klimatologische omstandigheden zoals warmte, vocht, droogte kunnen nadelig zijn voor de drager en de verflaag. Indien het te vochtig is kan de hechting van de verflaag ernstig worden aangetast waarna verfverlies onvermijdelijk is. De hechting van de verflaag is het allerbelangrijkste voor de levensduur van het schilderij.

Als laatste is er nog de vergeelde vernislaag met het daarop aangehechte oppervlaktevuil. Deze vernislaag kan bijvoorbeeld in geval van de ‘poetsvrouwen-ziekte’ mat zijn uitgeslagen. Door het vochtig afnemen van een schilderij ontstaat er een voor het oog onzichtbare craquelé in de vernislaag, waardoor het een matte, wittige laag wordt in plaats van een transparante laag. Deze dient dan ook te worden verwijderd om het schilderij weer in volle glorie zichtbaar te maken. In sommige gevallen heeft de poetsvrouwenziekte desastreuze gevolgen voor de verflaag, zoals bij het blauwe kleurpigment ‘ultramarijn’. Door de inwerking van het vocht verkleurt deze en wordt bleekgrijs. De enige opties zijn dan accepteren of retoucheren.
Reden te meer om het schoonmaken van schilderijen aan de restaurator over te laten. Een slecht uitgevoerde retouche of verlijming van een scheur kan opnieuw worden gedaan, maar een slecht uitgevoerde schoonmaak is nooit meer terug te draaien. Het schilderij is dan ‘verpoetst’; dit heeft een zeer groot waardeverlies tot gevolg en het kan nooit meer in al zijn rijkdom schitteren aan de muur.

Detail van “de zigeunerin”, 17e eeuwse kopie naar een gravure van Cornelis visscher, 1629-1658.